Dziyń Ślōnski w Pradze!

Piyrszy rŏz ò sprawach ślónskich w Pradze
Tŏwarzistwo Przŏcieli Łużyc zaprosiyło na Ślónski Dziyń

Tŏwarzistwo Przŏcieli Łużyc w Pradze òrganizuje co roku dziyń òfiarowany jednyj mniyjszości słowiańskij. Po Kaszubach i dŏwnych miyszkańcach Wendlandu prziszło latoś dran na Ślónzŏków. Człónki tŏwarzistwa i goście byli proszyni w sobotã, 8 października, na Dziyń Ślónski do tzw. Łużyckigo Syminarium (Lužický seminář) – szkoły założonyj w roku 1724, kaj bezmała 200 lŏt uczyli sie kandydaciŏ do kapłańskigo stanu z Górnych Łużyc.

W piyrszyj czyńści Ślónskigo Dnia były wykłady. Historyk mgr Maksymilian Kuśka z Cieszyna przedstawiył historyjõ Ślónska do XIX wieku.

Drugi wykłŏd interesowoł mie bardzij: Dialektolog mgr Michal Vašíček ze Słowiańskigo Instytutu Czeskij Akademije Nauków podoł przeglónd dialektów Ślónska po polskij i czeskij strónie granicy, miyndzy niymi dialektów laskich. Wymiyniył i przirŏwnoł jejich òsobliwości fónetyczne, a króm tego dokładnie òbjaśniył przechodny charakter dialektu laskigo, kaj sie òbjŏwiajóm wele siebie òsobliwości czeskigo i polskigo typu. Starŏ zagŏdka dlŏ uczónych: czy dŏwnŏ mŏwa tzw. Morawców abo ślónskich Morawiŏków była nŏprzód wiyncyj polskŏ i sie dopiyro potym sczechizowała abo naòpak? Vašíček wyjaśniył to tak: innowacyje czeskie w dialektach laskich sóm starsze i pochodzóm już ze strzedniowieczŏ (na przikłŏd zmiana g > h abo ǫ > u), , innowacyje polskie (na przikłŏd á > o) sóm młodsze (słuchacze mógli je widzieć szykownie zestawióne w tabeli). Tymu uprawniónŏ jes hipoteza, iże na poczóntku mŏwa ta ewoluowała „po czesku“. Potym jednak òd połednia miyndzy dialekty laskie a morawskie wbił sie „niymiecki klin”, wsie, kaj ludność rzóndziyła pó niymiecku. Bezpostrzedni styk z morawskimi sómsiadami z połednia sie przerwoł. Òd tego czasu dialekty laskie zaczły sie przibliżać ku ślónskij mŏwie sómsiadów z północy.

Docynt òpowiadoł tyż ò poezyji Óndry Łysohorskigo i jego próbach stworzyniŏ laskij mŏwy literackij. Suchacze sie dowiedzieli, iże po polskij i czeskij strónie mŏwa laskŏ – abo jak my padómy: morawskŏ – wymiyrŏ.

Òstatni wykłŏd miołech jŏ – jako człónek Dangi – na tymat „Emancypacyjŏ jynzykowŏ Ślónzŏków”. W niym szło ò próby kodyfikacyje ślónskij mŏwy i ślónski ruch jynzykowy – przede wszystkim, czamu jes tak ciynżko uznać ślónskõ mŏwã prawnie i uczyć ji w szkole. Jŏ podzielił te prziczyny na dwie grupy: zewnóntrzne i wnóntrzne. Do tych piyrszych nŏleży wszystko, co mŏ do czyniyniŏ z wielkóm politykóm: Polska jako państwo jednolite. Brak przizwolyniŏ na to, żeby Ślónsk òstoł inkszy. Tu liczã tyż strachy nacjónalistyczne i strachy przed ślónskim separatyzmym, swiónzanie sprawy mŏwy z narodowościóm, to, iże Ślónsk durch jes w ciyniu starego kónfliktu polsko-niymieckigo. A tyż swada idologicznŏ ò to, czy ślónskŏ mŏwa to jes dialekt polski abo mŏwa przed siã.

Do tych prziczyn wnóntrznych nŏleży to, iże dialekty ślónskie miyndzy sobóm moc sie różnióm, a nieftorzi szyrzóm strach, iże tyn skodyfikowanŏ ślónskŏ mŏwa regiónalnŏ zniszczy „bogactwo gwar”. Moc ludzi se myśli, że ta ślónskŏ mŏwa by musiała być gynau tak jak polskŏ: to znaczy mieć ino jednã wónskõ normã – a na to wierzã niy ma przizwolyniŏ, bo kożdy chce gŏdać i pisać po swojimu. Tak ludzi durch straszóm przeciwnicy uznaniŏ ślónskij mŏwy. Bardzo szkodzi tyż zjawisko egzotyzmu abo antynormy – kiej „pisarze”, co już nie wiedzóm, jak sie dŏwnij po ślónsku gŏdało i po prŏwdzie nie umióm już dobrze gŏdać, na gwołt wymyślajóm egzotycznõ, hiperpoprawnõ „nowomŏwã“, coby dokŏzać, iże ślónskŏ mŏwa jes blank inkszŏ. Skirz tego Ślónzŏki, ci starsi, co ślónskij mŏwy nauczyli sie dóma we swoji wsi, czynsto nie chcóm mieć z takóm kodyfikacyjóm nic do czyniyniŏ i nie akceptujóm naszego staraniŏ. Tyż naukowcy sie òdwrŏcajóm òd nŏs skirz tego.

Na wieczór, po wykładach, wszyjscy byli proszyni do kaczmy Baráčnická Rychta na wystympy zespołu Slezan z Czeskigo Cieszyna. Tanecznicy i tanecznice pokazowali tańce, zwyczaje i stroje Ślónska Cieszyńskigo. Jejich choreograf Boleslav Slováček piyknie wykłŏdoł wszystko po ślónsku. Muzykanciŏ grali na gajdach, skrzipcach, kóntrabasie i inkszych instrumyntach, śpiywki były tyż ino po ślónsku!

Ta młodzież była głównie z Czeskigo Cieszyna, z Karwinyj i Trzyńca i sómsiednich dziedzin. Miyndzy sobóm w zespole gŏdŏ sie po czesku, ale nieftorzi umióm bardzo dobrze rzóndzić po naszymu. Z jednym gajdoszym żech se fajnie pogŏdoł i sie dowiedzioł, co ci ludzie se tam myślóm.

Jedyn z òrganizatorów, dr Štefan Pilát, powiedzioł, iże Ślónski Dziyń w Pradze to bóło bezmała piyrsze takie wydarzynie w głównym mieście Czech, òfiarowane ino sprawóm Ślónska. Jŏ mogã dodać, że piyrszy rŏz w historyji świata wydarzyło sie, iże sprawy ślónskij mŏwy były wykłŏdane po dolnołużycku. Czamuż to? Jŏ po czesku nie umiã, tóż umówiyli my sie, że w tym łużyckim syminarium bydã gŏdać po łużycku, a jedyn z tych znajómych człónków Tŏwarzistwa przŏcieli Łużyc to przetumaczy mój wykłŏd na czeskõ mŏwã. Tak sie tyż stało.

Patronatami tego wydarzyniŏ byli dwa europosły: Jaromír Kohlíček i prof. Jan Keller. Fóndatorym było miasto Praga.

Grzegorz Wieczorek, Danga

CSBT#3 – Dante i inksi. Poezyjŏ w tumaczyniach Mirosława Syniawy

„Ftoś mōg by sie spytać: na co tumaczyć na ślōnskõ gŏdkã wiersze ôd poetōw, kerzi żyli dŏwno tymu, daleko ôd Ślōnska i – zdŏwałoby by sie – Ślōnzŏkōm niywiela majōm do pedzyniŏ? A przecã kożdy ś nich pytoł sie ô to samo, ô co my sie pytōmy, kożdego ś nich trŏpiyło to samo, co nŏs trŏpi. Tumaczynia mogōm nōm pokŏzać, że i my mogymy gŏdać ô tym wszyjskim, co dlō nŏs ważne, ô naszym bōlu, starościach, strachu, ô naszych nadziejach, miyłości i śnikach. Ku tymu niy jyno gŏdać, ale i gŏdać piyknie.”

- Mirosław Syniawa

„Dante i inksi” to zbiór poezji w znakomitym, śląskim przekładzie Mirosława Syniawy, który w jednym tomie zgromadził wiersze i fragmenty większych dzieł takich autorów jak Horacy, Dante, Anioł Ślązak, William Blake, Eichendorff, Yeats czy Jesienin.

Książka dofinansowana ze środków PRO LOQUELA SILESIANA Towarzystwa Kultywowania i Promowania Śląskiej Mowy pochodzących z 1% podatku PIT przekazanego temu Towarzystwu przez podatników. KRS: 0000297625

Tytuł: Dante i inksi
Tłumaczenie: Mirosław Syniawa
Liczba stron: 172
Cena detaliczna: 22 złote

Fragment książki: Fragmenty

Zakup internetowyhttp://www.silesiaprogress.com/pl/p/CSSB-3-DANTE-I-INKSI-Swiatowo-poezyjo-po-slonsku/757

Zawartość:
Ôd tumacza – wstęp Mirosława Syniawy

Horacy, Li Bai, Du Fu, Peire Cardenal, Gui De Cavaillo, Dafydd Ap Gwilym, Abraham Cowley, Angelus Silesius, Brian Merriman, William Blake, Iwan Kryłow, Joseph Von Eichendorff, John Keats,
Henry David Thoreau, Giacomo Zanella, Frédéric Mistral, Rosalia De Castro, Jaroslav Vrchlický,
Jakub Bart-Ćišinski, Johannes Reinelt, Konstandinos Petrou Kawafis, William Butler Yeats,
Patrick Henry Pearse, Osip Mandelsztam, Siergiej Jesienin – wiersze

O, Literaturo! – posłowie prof. Zbigniewa Kadłubka
Zdrzōdła tekstōw

Patroni medialni: Pro Loquela Silesiana, Danga, Jaskółka Śląska, Tuudi.net, Oschl.wordpress.com

 

II Bal Charytatywny w Świętochłowicach

Świętochłowickie koło Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej organizuje II Bal Charytatywny.

Szczegóły na poniższym plakacie.

Wycieczki tematyczne: Śladami śląskiej tożsamości

Na ostatnim zebraniu Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej w Rudzie Śląskiej p. Mariusz Stachurski przedstawił koncepcję przygotowania wycieczek tematycznych oraz przewodnika „Śladami śląskiej tożsamości”. Miałoby to być rozwinięcie tematyki związanej z krajoznawczą Odznaką Górnośląską.

Chętnych do współpracy zapraszamy do kontaktu z p. Stachurskim: mariusz_stachurski@interia.pl

Tutaj można zapoznać się z zarysem koncepcji: Prezentacja-SONŚ-wersja skrócona

Do tematu wrócimy zimą.

Walne SONŚ w Rudzie Śląskiej

W najbliższą sobotę (25.10) w Rudzie Śląskiej na ul. Goduli 36 (Rudzki Inkubator Przedsiębiorczości) odbędzie się Nadzwyczajne Walne Zebranie Delegatów Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej. Ponieważ sala jest spora, to zapraszamy w charakterze obserwatorów także tych członków SONŚ, którzy nie byli wybranie delegatami na marcowe zebranie. Prosimy tylko o zgłoszenie swojej obecności na maila: slonzoki@gmail.com

Pierwsze czytanie projektu 9.10.2014 w Sejmie

W czwartek, 9 października 2014, w sejmie odbędzie się pierwsze czytanie projektu zmiany ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych mającej na celu dopisanie Ślązaków jako piątej mniejszości etnicznej. Projekt zreferuje prof. Zbigniew Kadłubek z Uniwersytetu Śląskiego.

Planowany początek czytania projektu to godzina 16.00. Obrady będzie można śledzić na stronach sejmu: http://www.sejm.gov.pl/Sejm7.nsf/transmisje.xsp#posiedzenie

W delegacji do Warszawy udają się także Jacek Tomaszewski (koordynator akcji zbierania podpisów, RAŚ) oraz Wojtek Glensk (wiceprezes SONŚ).

Przypomnijmy, że kilka śląskich organizacji i rzesze sympatyków w okresie od kwietnia do lipca bieżącego roku uzbierało ponad 140 tys. podpisów popierających aspiracje Ślązaków do uznania w polskim prawodawstwie za mniejszość etniczną.

Delegacja przekaże posłom także powieść kryminalną napisaną po śląsku „Kōmisorz Hanusik”. To wspólny dar Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej i wydawnictwa Silesia Progress.

Nadzwyczajne Walne Zebranie Delegatów SONŚ – 25.10.2014 w Rudzie

W sobotę, 25 października 2014, w Rudzie Śląskiej odbędzie się Nadzwyczajne Walne Zebranie Delegatów Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej.

Miejsce: Inkubator Przedsiębiorczości, ul. Goduli 36, Ruda Śląska

Termin: 25 października, godz. 12.00 do 14.00

Tematy: debata nad zaleceniami Sądu Rejonowego z Opola, uzupełnienie składu Zarządu Głównego (wakat na stanowisku skarbnika).

Delegatami są te same osoby, które były nimi na Walny Zebraniu Delegatów w marcu tego roku.

Szczegóły wkrótce.

„Ich książęce wysokości” Jerzego Ciurloka

Zaktualizowaliśmy podstronę poświęconą naszej serii wydawniczej o najnowszą pozycję: „Ich książęce wysokości” Jerzego Ciurloka, czyli niezwykły przewodnik po władcach Górnego Śląska.

Książka prezentuje sylwetki książąt władających Górnym Śląskiem od średniowiecza aż po czasy nowożytne. Zbiera w jednej narracji dzieje śląskich Piastów, Przemyślidów i władających księstwem nyskim wrocławskich biskupów. Na pierwszym miejscu stawia nie rację stanu czy tradycję historyczną tego czy innego państwa, lecz sam Górny Śląsk, jego burzliwe dzieje oraz dobrych gospodarzy władający na przemian z książętami nieudolnymi, nieszczęsnymi lub takimi, którzy niczym szczególnym się nie odznaczyli.

Polecamy lekturę udostępnionego fragmentu. Książka dostępna będzie od początku października, a już teraz można ją zamawiać pod tym adresem.

 

Ślōnskŏ gŏdka tematem wystąpienia w British Library

Z radością informujemy, że 14 listopada w londyńskiej British Library (drugiej co do wielkości bibliotece świata, po amerykańskiej Bibliotece Kongresu) odbędzie się konferencja naukowa na temat: Języki i powstawanie narodów, na której dr hab. Tomasz Kamusella wygłosi referat na temat ślōnskiej gŏdki.

Pełny program w j. angielskim:

Language and the making of nations

Friday 14 November 2014

British Library, London

Conference Centre, Dickens & Eliot Rooms

A study day organised by the European Studies Department of the British Library

11:00-12:00   

Tony Briggs (Visiting Fellow, Bristol University; Professor Emeritus, Birmingham University), ‘Language in nineteenth-century Russian literature – Pushkin and Tolstoy.’

Donald Rayfield (Emeritus Professor of Russian and Georgian, Queen Mary, University of London), ‘The tongue in which God will examine all other tongues — how Georgians have viewed their language.’

 

12:10-13:10  

Mari Jones (Reader in French Linguistics, Cambridge University), ‘Identity planning and Jersey Norman French.’

Peter Bush (Literary translator), ‘Josep Pla and the making of contemporary literary Catalan.’

 

14:10-15:40

Giulio Lepschy (Hon. Professor, UCL, London, School of European Languages, Culture and Society), ‘The invention of standard Italian.’

Prvoslav Radić (Professor, Faculty of Philology, University of Belgrade), ‘The language reform of Vuk St. Karadžić and the national question among the Serbs.’

Rajendra Chitnis (Senior Lecturer, School of Modern Languages, Bristol University), ‚We are what we speak. Characterizations of the Czech language during the Czech National Revival.’

 

16:00-17:30

Roland Willemyns (Emeritus Professor of Dutch, Free University, Brussels), ‘The Dutch Congress of 1849 and the Woordenboek der Nederlandsche Taal.’

Tomasz Kamusella (School of History, University of St Andrews), ‘Silesian: a language or a dialect?’

Alastair Walker (Emeritus Research Associate, Department of Frisian Studies, University of Kiel), ‘North and West Frisian: Two beautiful sisters, so much alike, but yet so different.’

The event has received most generous support from NISE (National Movements and Intermediary Structures in Europe), the Polish Cultural Institute, and the international publishing house Brill.

 

Bystrzyca Kłodzka

Oto kolejny zakątek Śląska, w którym spróbujemy się spotkać, podziałać razem i zawiązać struktury SONŚ. Chętnych do wspólnego działania z Bystrzycy Kłodzkiej i okolic prosimy o kontakt z miejscowym koordynatorem, Erwinem Fuchsem (tel. +48 885 774 777, mail: fuchs@atlas.cz).