Wpisy w kategorii: Bez kategorii - Page 2

Henryk Waniek – „Ślązak z dystansu” – wywiad Beaty Dżon

Henryk Waniek jest wybitnym śląskim malarzem, grafikiem, pisarzem, publicystą, krytykiem.

Henryk Waniek (fot. Natalia Długosz)

Henryk Waniek (fot. Natalia Długosz)

Mieszka poza Śląskiem. Mówi, że „najtrudniej być Ślązakiem u siebie.”  Właśnie obchodzi 74. urodziny i oto pojawia się jego nowa książka, podróż w czasie do dawnej Szklarskiej Poręby na Dolnym Śląsku, do kolonii artystycznych przełomu XIX i XX wieku, powstających wokół braci Carla i Gerharta Hauptmannów (ten ostatni w 1912 otrzymał Literacką Nagrodę Nobla). „Cmentarz Nieśmiertelnych” Wańka jest pierwszą książką wrocławskiego wydawnictwa Arch2pelag, nawiązującego do idei Archipelagu berlińskiego (1983-87), ważnego społeczno-politycznego wydawnictwa zajmującego się problematyką i literaturą Europy Środkowo-Wschodniej (publikowali tam m.in. Herling-Grudziński, Grass, Duerenmatt, Grynberg, Odojewski).

Beata Dżon – Czy jest Pan Ślązakiem?

Henryk Waniek – Tak, czuję się Ślązakiem. Może dokładniej powinienem powiedzieć –  Górnoślązakiem, bo to jest w Polsce najtrwalsza tradycyjna część Śląska. Ale pewna ignorancja pożal się Boże „fachowców” sprawiła, że dzisiaj mówi się „Śląsk” o jego małej części, która nie jest nawet całym Górnym Śląskiem, choć obejmuje regiony ze Śląskiem nie mające nic wspólnego: Ziemię Częstochowską, Żywiecczyznę, Zagłębie Dąbrowskie i bielską część Małopolski. A tradycyjnie górnośląska Ziemia Opolska jest już całkiem osobnym tworem administracyjnym. O Śląsk Dolny to już lepiej nie pytać. Mała kto w Polsce wie dokładniej, co to takiego – Śląsk? Same stereotypy i bzdury. Można odnieść wrażenie, że Polacy nie tylko nie znają swego kraju, ale nawet nie chcą go znać. Nic dziwnego, skoro geograficznie biorąc jest to kraj wymyślony przez Stalina.

BD – Co powinniśmy wiedzieć o Śląsku, a „boimy się o to zapytać”?

HW – Jeśli idzie o powinność, a już szczególnie o chęć wiedzy, żaden strach ani obawy nie mogą być przeszkodą. Ilość spraw niejasnych, umyślnie pogmatwanych, skłamanych, zepchniętych w milczenie, jest tak ogromna, że każdej osobie zainteresowanej starczy tego na całe życie. Ale żeby rzeczowo odpowiedzieć na pani pytanie zaryzykuję jeden przynajmniej przykład: boimy się tej oczywistej prawdy, że Śląsk ma swoją historię, całkowicie odrębną od historii Polski, przynajmniej od końca XIII wieku. A już na pewno od traktatu w Trenczynie na początku XIV. To, że w roku 1919 Polsce udało się uszczknąć kawałek Śląska na dwadzieścia lat, a po roku 1945 cały Śląsk, na następnych lat siedemdziesiąt, tworzy jedynie jakąś mikro-historię, zresztą pełną niechlubnych rozdziałów.

BD –  Wypędzenia Ślązaków, którzy byli uznawani za jedno z Niemcami, gwałty, przymusowa spolszczanie, co jeszcze?…

HWTak, wszystko to razem, plus te obozy, nierzadko w tym samym miejscu, gdzie były obozy hitlerowskie, o czym tam niechętnie się mówi, wywózki ludności śląskiej do ZSRR, wszelkie dyskryminacje i bezprawie. Dużo by tego było, ale ja się właściwie tym nie zajmuję. Jeśli dziś mnie coś szczególnie porusza, to te niezliczone dewastacje na substancji kultury śląskiej. Co najmniej dwie trzecie obiektów w Galerii Sztuki Średniowiecza w Muzeum Narodowym w Warszawie to są obiekty zwiezione z poniemieckiego Śląska. Fachowo zajmował się tym profesor Stanisław Lorenz. Co najmniej drugie tyle padło pastwą szabru, sowieckiego też, ale przede wszystkim polskiego. A później ta sukcesywna eksterminacja kulturowej substancji Śląska: pałace, parki, pomniki, cmentarze, miejsca pamięci, w wielu przypadkach całe miasta. Nie mówię tu o skutkach działań wojennych, tylko o rzeczach, które się dokonały po roku 1945. To wszystko jest takie zawstydzające.

BD – Nie lubi Pan dzisiejszych Katowic. Szyby kopalniane nad centrami handlowymi, dworzec kolejowy-supermarket zamiast pomnika modernizmu, rynek bez charakteru, może lista „krzywd” jest większa?

HW – Katowice są moją miłością, bo to miasto mojego dzieciństwa, pas startowy do życia dorosłego. Jako pisarz, a też jako malarz, dałem tego niezliczone dowody. Nawet w tej okrzyczanej brzydocie przemysłowego krajobrazu dostrzegam jeden z przejawów piękna. Natomiast dzisiejsze Katowice, a szczególnie to, co z nimi zrobiono po mniej więcej roku 1998, uważam za skandal. Powodem tego, jak myślę, jest po prostu niedostatek społeczności obywatelskiej miasta. Musiałbym to bardziej szczegółowo omówić odwołując się do historii procesów administracyjnych miasta, bardzo gwałtownej, choć niedługiej, bo w roku bieżącym Katowice obchodzą zaledwie swoje 150 urodziny. Katowice mojego dzieciństwa to był kawałek, który można było obiec w ciągu godziny. Dziś jest to jednak moloch, w którym zgubiły się zalążki jego historii: domy, gmachy, miejsca pamięci, a przede wszystkim specyficzny „duch miejsca”. To jedyne miasto, jakie znam, w którym zamiast przybywać zabytków, jest ich coraz mniej.

BD – Ale jednak powstają wspaniałe obiekty, jak NOSPR czy Muzeum Śląskie, wykorzystujące szyb górniczy, element przynależny charakterowi Katowic. Zabytki można ratować,  wydobywać z zapomnienia, co innego jeszcze – chcieć je w ogóle cenić.

HWMam swoją własną filozofię urbanistyki, a w dodatku ani za grosz wiedzy o współczesnej polityce inwestowania oraz o technikach mydlenia oczu opinii publicznej. Cieszy mnie, że powstał gmach NOSPR-u, ale na moje wyczucie, cały ten zgiełk wokół tego jest aktem medialnym. O Muzeum Śląskim wolałbym się wypowiadać za lat – powiedzmy – dziesięć, bo istnieje zaledwie od sześciu miesięcy. W ciągu lat bez mała czterdziestu, które przemieszkałem w Katowicach widziałem powstanie niejednego „cudu architektury”. Po większości nie ma dziś śladu. Ale to wszystko wymagałoby dłuższej debaty, więc już gryzę się w język.

BD – Co ludzie z innych regionów, nasadzani na Śląsk, wnieśli/odebrali.

HW – To bardzo złożony problem. W swojej historii Śląsk zawsze był krajem otwartym. Tędy przebiegały ważne szlaki handlowe. Był ważnym poligonem gospodarczym i przemysłowym Europy. Dynamika tutejszego życia zawsze była magnesem dla ludów ościennych. W końcu to na Śląsk (podobnie jak na Dzikie Pola) zbiegali z Polski chłopi pańszczyźniani, ponieważ mogli tu liczyć na bardziej ludzkie traktowanie. Tutaj znajdowały się liczne mniejszości etniczne i wyznaniowe oraz grupy zawodowe przybyłe czasem z bardzo daleka. Czym innym jednak były migracje ludności, jakie wystąpiły po pierwszej, a jeszcze bardziej po drugiej wojnie światowej. W ich chaosie, a przede wszystkim w dramatycznym przebiegu, łatwo jest się dopatrzeć wszelkiego zła, co oczywiście bywa grubym uproszczeniem. Różnie bywało, ale znam też wielu dzisiaj zawziętych Ślązaków, nie chcę ich nazywać nacjonalistami, których korzenie nie mają ze Śląskiem nic wspólnego. Bo Śląsk to jest wybór,  a nie tylko wyrok.

BD – Czemu opuścił Pan Śląsk, na który tak chętnie wraca?

HW – Życie na Górnym Śląsku nie było szczególnie baśniowe. To była polityczna i gospodarcza Katanga. A do tego kulturalne zadupie. Ale jakoś z przyjaciółmi sobie z tym radziliśmy. Nie narzekam. Dzięki temu lepiej znam życie. Mógłbym oczywiście jego resztę spędzić w Katowicach, ale zmiany jakie w nim zaszły w drugiej połowie lat siedemdziesiątych postawiły mnie przed wyborem: Katowice albo Mazowsze. Nie muszę dodawać, że w tamtym czasie właściwie jedynym miastem w Polsce, godnym tej nazwy, była Warszawa. I na to się zdecydowałem, choć o zerwaniu ze Śląskiem nie ma mowy, nawet do dzisiaj. Powiedziałbym, że obecnie Śląsk jest jedyną rzeczą, która mnie w Polsce obchodzi. Bo to jest dla Polski nieoceniona nauka. Niestety Polska nie lubi się uczyć. Ale tej mojej przeprowadzce zawdzięczam nawet pogłębienie się mojego stosunku do Śląska. Bo wiele rzeczy, których tam nie widziałem, bo były zbyt blisko, zobaczyłem dopiero z odległości. Zresztą dotyczy to już całego Śląska, nie tylko Górnego. To jest dopiero temat!

BD – A Pan nieustannie drąży go w swoich książkach. Maluje słowami. Niechętnie lub wcale, tak słyszałam od Pana wydawcy, rozmawia Pan o swoim wcieleniu malarskim. To wszak jeden Henryk Waniek, twórca.

HW – No tak, jestem człowiekiem wielu dyscyplin. Moje wykształcenie artystyczne sprawiło, że byłem przez długi czas aktywny w dziedzinie sztuk wizualnych, jak się to dziś pięknie nazywa. Ale w pewnym momencie uznałem, po pierwsze, że mając jakieś umiarkowane sukcesy w dziedzinie malarstwa zrealizowałem większość tego, o co mi chodziło. Mógłbym, co prawda, trwać przy tym, powtarzać do znudzenia już sprawdzone numery. Ale ponieważ przestał nam nad głową świstać bat cenzury, uznałem, że należy się zabrać za poważną pracę pisarską, do czego zresztą zawsze miałem słabość. A dodam, że pisanie to jest rzeczywiście trud i harówka. Lecz i o wiele większa satysfakcja, bo pisanie to jest możliwość dochodzenia do prawdy.

BD – A czy jako znany Ślązak, znawca i miłośnik Śląska, jednocześnie prowadzący z nim krytyczny dyskurs jest Pan o tenże pytany, czy ktoś jest go ciekaw w innych częściach kraju?

HWPonieważ jestem jednak rozpoznawany jako taki, jak mnie Pani określiła, należę do kręgu osób, dla których Śląsk już nie jest czymś egzotycznym. Ale na przestrzeni lat ten krąg się powiększa. Nieznacznie. W sytuacjach publicznych czasem usiłuję dzielić się moja wiedzą i doświadczeniem, ale nie wiem, czy to w ogóle działa. Czasem odnoszę wrażenie, że Śląskiem interesują się bardziej za granicą niż w Polsce. Bo nawet mieszkający we Wrocławiu i tam robiący swe kariery naukowcy (przez uprzejmość nie włożę tego słowa w cudzysłów) w dużej części mają wiedzę o regionie na poziomie budzącym litość. Na szczęście jednak krąg ludzi żyjących i działających dla Śląska nie jest znów taki mały. I to przynosi jakieś owoce. Staram się mieć w tym swój udział.

BD – A propos dochodzenia do prawdy. Głośno się zaczyna obchodzić 1050, jakoby okrągłą rocznicę chrztu Polski, rozważając, czy Mieszko I jest godzien, by o nim przy tym wspominać. Co Pan o tym myśli, komu to potrzebne, co ma pokazać?

HW – Jako pisarz muszę oczywiście, choć przecież amatorsko, żyć historią. A historia jest polem bitwy, na którym różne idee skaczą sobie do gardeł, mnożą obelgi i kłamstwa, niby bona fide. Jestem z natury rewizjonistą. Pamiętam jak niegdyś prezydent, magister Aleksander Kwaśniewski, z oburzeniem komuś zarzucał, że chce historię pisać na nowo. Otóż, historię zawsze trzeba pisać na nowo. I to nie dla podłych propagandowych efektów, ale z intencją przybliżania jej prawdy. A prawda nie jest „polska” czy „katolicka”, co szczególnie bym akcentował, jako że żyjemy w epoce wzmożonego kłamstwa, które się chętnie osłania przymiotnikami i chce być „prawdziwe”. Co zaś do grzechów, jakich dopuszczają się bliźni, jeśli jestem w stanie, usiłuję im przeciwdziałać. Ale staram się nie wpadać w styl prokuratorski czy sędziowski. Nie ja za te grzechy będę smażył się w piekle. Mam swoje. Nie chcę się wdawać w kwestie wyznaniowe, ale przypomnę, że katolicy, niemieccy Ślązacy przed wojną pielgrzymowali na Jasną Górę i to była część ich tradycji. Gdy w latach osiemdziesiątych w Bardzie Śląskim odbyła się msza po niemiecku, zresztą w kościele wzniesionym przez Niemców, już w Warszawie pan Urban, wówczas rzecznik rządu, trąbił z całą mocą, że oto dokonał się zamach na autorytet państwa polskiego.

BD – Polska rzeczywistość polityczna wyskakuje poza ramy przyzwoitości, drapieżnie gromadzi łupy. Jakie Pan by napisał zakończenie tej historii?

HW – No tak, chciałoby się żyć w czasach mądrych, spokojnych i dostatnich. Skoro jest jednak inaczej, starajmy się przynajmniej w życiu osobistym cenić mądrość, spokój i dostatek. Nie sądzę, żeby nasze czasy były jakoś szczególnie wariackie. Historia polityczna pęka w szwach od większych i mniejszych obłędów. Od zawsze. Z małymi wyjątkami w czasach jakichś pół-legendarnych władców: Haruna Ar-Raszida, Marka Aureliusza, cesarza Karola IV czy Franza-Josepha. Ale z reguły mamy raczej Napoleonów, Hitlerów, Stalinów czy Bushów.

BD – Kilka słów o Pana najnowszej książce…

cmentarzHWAura Europejskiej Stolicy Kultury w jaką oblekł się Wrocław anno 2016 przyniosła temu miastu wiele cennych inicjatyw, Jedną z nich jest oficyna Arch2pelag. Ona zdecydowała się jako pierwszy tom serii wydać książkę pod tytułem Cmentarz nieśmiertelnych. Jest to zbiór dziesięciu esejów, pisanych przez kilkanaście lat. W lwiej części dotyczą one zagubionej na etapach polonizacji legendy miasta/wsi, która niegdyś nazywała się Schreiberhau. Obecnie – Szklarska Poręba. Do końca swej historii, od przełomu wieków XIX/XX, Szklarska Poręba była jednym z kilku liczących się centrów intelektualnych i artystycznych Niemiec o rozległym międzynarodowym prestiżu. To się skończyło dramatycznie po roku 1945 degradacją do poziomu banalnego kurortu. Moje szkice są próbą odtworzenia tego status quo ante. Ale nie tylko. Są tam również teksty pisane pod dyktando różnych impulsów. Mają służyć pobudzeniu miłości do tego świata gór, pięknego i tajemniczego.

BD – Urodził się Pan w Oświęcimiu w 1942. Pana najwcześniejsze wspomnienie stamtąd? Czy to miejsce jest dla Pana Oświęcimiem, czy Auschwitz?

HW – Tak, moja pamięć trzylatka zachowała kilka pojedynczych obrazów wojny, na przykład bombardowanie Buna-Werke przez Amerykanów. To znaczy, mieli bombardować zakłady chemiczne, ale zrzucili bomby na miasto. W ten sposób moją metrykę urodzenia szlag trafił. Wówczas to było oczywiście Auschwitz, którego historię też należałoby napisać na nowo. Szczególnie tę powojenną, gdy na miejscu zbrodni hitlerowskiej zainstalowała się natychmiast zbrodnia sowiecko-polska. W mojej rodzinie wiele się mówiło o tym, co ostatecznie nie trafiło na kartki podręczników. Trochę się to teraz zmienia, ale w dawkach homeopatycznych, niestety. Zaglądam sporadycznie do Oświęcimia, skąd jako trzylatek zostałem przez matkę wywieziony do Katowic, gdzie się urodziłem na nowo i nie po raz ostatni. No i tak się zamyka krąg naszej rozmowy.

BD – W marcu Pana kolejne urodziny. Czego Pan sobie życzy jako guru młodych Ślązaków, intelektualistów i  innych ciekawych Śląska?        

HW – Nie mam szczególnych życzeń, poza tym może jednym, by zostawić po sobie porządek. Bo jednak jestem bałaganiarzem. Staję na głowie, więc może się uda.

BD – Dziękuję, a w porządek u artysty i tak nie wierzę…

Mówią o Henryku Wańku:

Krzysztof Wysdak, działacz Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców, członek zarządu na Śląsku Opolskim, znawca, pasjonat historii i kultury Śląska. – Henryk Waniek jest zaskoczeniem. Najpierw jego obraz drukowany w „Śląsku”, obrazek właściwie wielkości pudełka zapałek, Góra św. Anny, biały napis zaciekający na czymś, co wyglądało jak kartka pocztowa; książki o Śląsku pisane jakby przez kogoś, kto rozumie moją/naszą duszę i ziemię, a był z Warszawy – to pierwsze moje spotkanie z H. Wańkiem. Jego eseje fascynują, niespieszne i niepolityczne, bo dotychczas o Śląsku, każdym, i tym Górnym, i tym Dolnym, mówiło się politycznie, umacniało prapiastowskie prawa i tęsknoty, podawało się je dalej jakby w obawie i nie do końca wierząc w te słowa samemu, bo były za głośne i zbyt proste, żeby tego inaczej nie ująć. Potem odkryłem obrazy, wieloznaczne, oparte o znaki tajemne, masońskie, alchemiczne, duchowe, jego udział w Oneironie (ezoteryczna grupa artystów z Katowic, lata 60. ub. wieku, przyp. Red.), publicystyka na wysokim poziomie, a na samym końcu, nie mówiąc o wyznaniu – jego buddyjski spokój i niespieszność. Fantastyczny człowiek.

Jacek Jaśko, fotograf, dziennikarz z Kopańca, kolonii artystycznej w Górach Izerskich, znawca i fascynat Dolnego Śląska: – Henryk Waniek. Wędrowiec, badacz i odkrywca tego, co zazwyczaj ukryte przed wzrokiem i uwagą innych pasjonatów. Przez wiele lat znany głównie z działalności plastycznej, autor obrazów, grafik i rysunków, którym przypinano przeróżne konotacje i określenia. Nie ustając w swym Śląskiem wędrowaniu, wymyka się jakimkolwiek klasyfikacjom i próbom szufladkowania jego przebogatej twórczości. Już to widziano go jako mistyka, ezoteryka czy surrealistę, szukając mniej lub bardziej chybionych porównań, już to próbowano chwytać go w sieci naukowych rozpraw i napuszonych dysertacji. On zaś, niestrudzony w swym odkrywaniu, w swój aparat badawczy włączył słowo i aniśmy się obejrzeli, otrzymaliśmy bogatą biblioteczkę esejów, powieści a także niezliczonych tekstów publikowanych w gazetach, czasopismach, periodykach i aperiodykach. Niektórzy z nas mają w Henryku dobrego znajomego, inni cieszą się głębszą z nim zażyłością. Miło patrzeć, jak grono to z czasem się rozrasta, czego dowodem są pełne sale na spotkaniach autorskich i wernisażach. Wielu z nas za sprawą Henryka doznaje krajobrazu śląskiego w sposób dotychczas nieznany. Jak nikt inny potrafi bowiem Henryk dostrzegać także to, na co pozostawaliśmy dotąd ślepi, ślizgając się zaledwie wzrokiem po przebogatej śląskiej domenie…

Krajoznawcza ODZNAKA DOLNOŚLĄSKA już dostępna!

Jednym z głównych celów statutowych Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej jest propagowanie wiedzy o Śląsku. Nie chcemy jednak poprzestawać na przekazywaniu suchych informacji. Zachęcamy do poznawania regionu poprzez samodzielne odkrywanie atrakcyjnych, ważnych i charakterystycznych dla niego miejsc. Jesteśmy przekonani, że jest to najciekawszy sposób na przyswojenie bogatej i złożonej historii naszej ziemi.
Celem przyświecającym krajoznawczej Odznace Dolnośląskiej jest popularyzacja walorów historycznych i krajoznawczych Dolnego Śląska wraz z ziemią Łużyc, jaka znalazła się w Prowincji Śląskiej, mając świadomość jej odrębności historycznej.
Oddajemy w Państwa ręce książeczkę zawierającą regulamin funkcjonowania Odznaki wraz z listą obiektów do zwiedzania.
Książeczki z regulaminem można nabyć za 15 złotych. Po przekazaniu darowizny na konto SONŚ otrzymają Państwo pocztą 160-stronnicową książeczkę z regulaminem, gdzie wylistowano obiekt do odwiedzanie i zbierania potwierdzeń takich wizyt. Po zdobyciu odpowiedniej ilości potwierdzeń i odesłaniu książeczki na adres SONŚ otrzymają Państwo wpinkę ODZNAKI DOLNOŚLĄSKIEJ.

ODol

Należność prosimy uiścić na konto PLS-SONŚ:

Pro Loquela Silesiana-SONŚ

78 2130 0004 2001 0446 1356 0003

Tytułem: Darowizna na Regulamin Odznaki Dolnośląskiej.

Prosimy w przypadku wpłaty na konto SONŚ także o maila potwierdzającego z adresem do wysyłki na adres: biuro@slonzoki.org

 

Regulamin można także nabyć bezpośrednio od członków koła SONŚ Wrocław: sonswroclaw@gmail.com lub telefonicznie: 725-649-815.

Dr hab. Tomasz Kamusella o negatywnej opinii Rządu RP w sprawie uznania Ślązaków za mniejszość etniczną.

Kpina z demokracji obywatelskiej:

Ślązaków oraz języka śląskiego nie ma, nie było i być nie może:

Dyskryminacja trwa

 

320px-Śląsko_godka_-_konferencja_30.06.2008_4p

 

Dr hab Tomasz Kamusella FRHistS

Reader in Modern History

University of St Andrews

http://www.st-andrews.ac.uk/history/staff/tomaszkamusella.html

 

 

W lipcu 2014 roku, podpisany przez ponad 140 tysięcy osób, obywatelski projekt w sprawie uznania śląskiej mniejszości etnicznej oraz języka śląskiego jako regionalnego trafił do Sejmu. 9 grudnia 2015 roku, w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji, zespół roboczy pod kierunkiem Sebastiana Chwałka oraz Krzysztofa Kołodziejczaka przygotował projekt stanowiska Rządu RP a propos powyższego projektu obywatelskiego (http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2015/23817,Projekt-Stanowiska-Rzadu-wobec-obywatelskiObywatelski%20projekt%20ws.%20%C5%9Bl%C4%85skiej%20mniejszo%C5%9Bci%20etnicznej%20ego-projektu-ustawy-o-zmianie-ustawy-o.html). Dwa dni później projekt ów został rozesłany do ministerstw i „służb” celem konsultacji. Nikt nie zgłosił poprawek ani żadnych obiekcji, dlatego po upływie 10 dni (czyli 21 grudnia 2015 roku), projekt stał się oficjalnym stanowiskiem Rządu w tej sprawie.

Autorzy projektu twierdzą, że Ślązaków i języka śląskiego nie ma, bowiem „zdecydowana większość ludności Górnego Śląska historycznie utożsamiała się i utożsamia nadal z narodem polskim”. Dlatego w okresie międzywojennym 110 tysięcy osób musiało opuścić autonomiczne województwo śląskie, a w roku 1930 większość ludności województwa głosowała na partie niemieckie. Po 1945 roku, z dwumilionowej ludności całego Górnego Śląska, który przypadł Polsce, połowę mieszkańców wysiedlono do powojennych Niemiec oraz bezprawnie zniesiono autonomię regionu. Pozostałą ludność poddano polonizacji w ramach tzw. weryfikacji oraz rehabilitacji narodowej. Z powodu tych działań, połączonych z przymusową zmianą (tj. spolszczeniem) imion (w 1947 roku) oraz nazwisk (w okresie do roku 1963), około 800 tysięcy Ślązaków rozczarowanych życiem w realnym polsko-narodowym komunizmie wyjechało do Niemiec Zachodnich w latach 1952-1993. Po upadku komunizmu, około 400 tysięcy osób zadeklarowało przynależność do mniejszości niemieckiej, a na chwile obecną około 250 tysięcy obywateli RP zamieszkujących na Górnym Śląsku legitymuje się też obywatelstwem niemieckim. Dodatkowo w oficjalnym spisie z roku 2011, 850 tysięcy osób zadeklarowało narodowość śląską, czyli przynależność do narodu śląskiego, oraz 550 tysięcy oficjalnie oświadczyło, że na co dzień rozmawia w języku śląskim.

Ponadto dokument stanowiska rządowego oznajmia, że „w ocenie Rządu nie można zatem twierdzić, iż tradycja i kultura mieszkańców [Górnego] Śląska odróżnia się w sposób istotny od kultury pozostałych obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, a więc kultury i tradycji polskiej.” Jednak wspomniane w tym dokumencie te same tradycje pozwalają Rządowi na uznanie 250 tysięcy mieszkańców Górnego Śląska za Niemców. (Przecież górnośląscy Niemcy mieszkają i mówią po śląsku; nie ma ani jednej nawet najmniejszej miejscowości lub dzielnicy ani w Górnym Śląsku, ani gdzie indziej w Polsce, gdzie niemczyzna stanowiłaby język codziennej komunikacji.) Stąd wniosek, że po prostu w Warszawie nie ma woli politycznej, aby uznać Ślązaków za Ślązaków. A wśród polskich elit politycznych trwa wciąż międzywojenne oraz endeckie w swym powodzie przeświadczenie, że Ślązacy to „masa etnograficzna”, „warstwa pośrednia”, „ludność indyferentna narodowościowo”, która koniec końców powinna się zdecydować czy chce być Polakami bądź Niemcami.

Nic z tego, że pogląd ten obraża 850 tysięcy obywateli polskich oraz odgórnie lekceważy ich wybory tożsamościowe, jak i inicjatywę polityczną. W okresie międzywojennym polskie elity polityczne dokładnie w ten sam sposób traktowały „Rusinów” (tj. Ukraińców, którym Warszawa nawet odmawiała miana „Ukraińców”) i Białorusinów odmawiając im podmiotowości grupowej (a tym bardziej narodowej) oraz Żydów, którzy mieli w końcu „wyjechać do siebie”.

Zaś w kwestii języka śląskiego dokument stanowiska rządowego twierdzi, że „ludność tradycyjnie zamieszkująca region Górnego Śląska posługuje się […] dialektem śląskim języka polskiego.” Dobrze, że nie „gwarą”, jak do niedawna się jeszcze się mawiało. Podobne było stanowisko Warszawy wobec kaszubskiego jako „dialektu języka polskiego” przed rokiem 2005, kiedy to w końcu postanowiono uznać kaszubszczyznę za język regionalny odrębny od polszczyzny. Czyli jak się chce to można, ale tutaj może ma coś na rzeczy fakt, że w tamtym okresie marszałkiem Sejmu RP był Kaszëba Donald Tusk?

Jednak głównym powodem odmowy uznania Ślązaków i ich języka, podawanym w stanowisku Rządu, są przewidywane koszty finansowe. Wedle dokumentu „System finansowania edukacji, w tym zadań służących podtrzymywaniu tożsamości narodowej, etnicznej i językowej mniejszości” (http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/18830/Systemfinansowaniaedukacjiimniejszoscinarodowe20153.pptx) w roku 2015 polski budżet oświatowy wyniósł prawie 45 miliardów złotych (czyli około 13% budżetu państwa o wysokości 343 miliardów złotych). Z tego 326 milionów złotych (czyli 0.7% budżetu oświaty) przeznaczono na nauczanie języków mniejszościowych oraz języka regionalnego (czytaj: kaszubskiego) w szkołach podstawowych i średnich.

Gros środków wydano na nauczanie mniejszościowego języka niemieckiego oraz regionalnego języka kaszubskiego, odpowiednio 145 milionów złotych oraz 127 milionów złotych. W pierwszym wypadku nauczaniem języka niemieckiego jako mniejszościowego objęto 38 757 uczniów, a w drugim nauczaniem kaszubszczyzny jako języka regionalnego 18 056 uczniów. Czyli, nakłady na głowę wyniosły 3 749 złotych na ucznia niemieckiego jako języka mniejszościowego oraz aż 7 044 złote na ucznia kaszubszczyzny jako języka regionalnego.

Autorzy stanowiska Rządu ubolewają, że jeśli na potrzeby edukacyjne mniejszości niemieckiej ze 144 tysiącami członków wydaje się rocznie 145 milionów złotych, to na potrzeby oświatowe mniejszości śląskiej należałoby wyłożyć 870 milionów złotych. Czy to tak wiele? Ponadto na 228 tysięcy Kaszubów deklarujących w spisie z 2011 roku przynależność do narodu kaszubskiego (narodowość kaszubską) nakłady per capita są niższe, rzędu 600 złotych na osobę, a nie 1 000 złotych na osobę jak w przypadku mniejszości niemieckiej. Tak więc, biorąc Kaszubów za wzór, Rząd wydałby jedynie około 500 milionów złotych na Ślązaków czyli 1.1% budżetu oświatowego na edukacyjne potrzeby aż 2.5% obywateli.

W latach 1869-1918 Austro-Węgry chciały i potrafiły zapewnić pełną edukację elementarną milionom uczniów w językach polskim i ukraińskim w Galicji przezywanej wtedy z powodu biedy jej mieszkańców „Głodomerią”. Wiedeń poświęcił na ten cel środki o wiele większe niż kiedykolwiek byłyby potrzebne na realizację nauczania śląszczyzny jako języka regionalnego. Co za wniosek płynie z tej konstatacji? Czyżby gospodarczo kwitnąca Polska Anno Domini 2015 de facto była per capita biedniejsza niż Austro-Węgry? I czy to oznacza, że tak na prawdę „Polska jest w ruinie”, jak to oznajmił PiS w niedawnej kampanii wyborczej?

A może jest inaczej? Może w realności Polska jest wielokrotnie dostatniejsza od Monarchii CK, lecz za to w Polsce panuje demokracja pośledniejszego sortu niźli w Austro-Węgrzech, zwłaszcza dla tych, których mowa odbiega od oficjalnego języka polskiego. Gdyby Wiedeń był podjął taka postawę wobec Polaków w cesarsko-królewskiej Galicji, jak dziś Warszawa reprezentuje wobec Ślązaków, toby obecnie nie Polacy mieszkali w Krakowie czy Rzeszowie, a Austriacy. Szczęśliwie dla Polaków i demokracji w Galicji, w tamtym czasie nie rządziła we Wiedniu jakaś austriacka endecja.

Nie miejmy złudzeń. Jak rząd PO pod przewodnictwem Kaszëby Donalda Tuska nie chciał się pochylić nad potrzebami oraz inicjatywa ustawodawczą Ślązaków, to tym bardziej nie uczyni tego jeszcze silniej nacjonalistyczny rząd PiS.

 

22 grudnia 2015 roku

Dundee,

takie normalne

szkockie miasto, gdzie w magistracie

można otrzymać praktyczne informacje

w co najmniej 60 językach, również i po polsku

(zob: http://www.dundeecity.gov.uk/, proszę

spojrzeć na zakładkę „Select Language”)

Radosnych Godōw!

gody copy

„Wiatr od wschodu” Augusta Scholtisa w ramach Canon Silesiae

wiatr mmini loresKolejną pozycją wydaną w ramach prowadzonego przez Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej CANONU SILESIAE jest tłumaczenie „Ostwindu” Augusta Scholtisa. Książka ukazała się w polskim tłumaczeniu Aloisa Smolorza jako „Wiatr od wschodu”.

Ta jedna z najważniejszych powieści górnośląskich, która w plebiscycie „Fabryki Silesiae” na śląską książkę wszech czasów zajęła 6 miejsce.

Tak o książce w posłowiu pisze Horst Bienek:

„(…) Wiatr od wschodu jest na swój sposób dziełem genialnym – tak, nie obawiam się tego stwierdzenia.

(…) Scholtis pisał od wewnątrz. Pochodził z owej prowincji Górny Śląsk, która przez nienawiść narodową, antagonizmy religijne, powstania, plebiscyt i wreszcie podział  wywoływała przez lata niepokoje w Niemczech. Pochodził z morawskiej części Śląska, którą przyłączyli sobie Czesi, i która w okresie międzywojennym zwana była Kraikiem Hulczyńskim. Pochodził z rejonów przygranicznych i przez całe swoje życie nie wiedział, do jakiego miejsca tak naprawdę przynależy.

(…)Spisał to wszystko, nawet więcej – wykrzyczał, przeklął, wymodlił i wypłakał w Powieści górnośląskiej katastrofy.Była to gniewna litania przeciwko bogatym magnatom, szowinistycznym politykom, demagogicznym księżom i ideologicznym uwodzicielom – tu i tam. Równocześnie namiętna mowa obrończa dla ubogich, wykorzystywanych małych ludzi, którzy zawsze i wszędzie byli przegrani.”

A śp.. Michał Smolorz w 2012 roku na łamach Dziennika Zachodniego przewidywał, że książka nigdy nie doczeka polskiego wydania: „(…)jestem pewien, że wówczas nie dopuściliby, aby ten nakład trafił do rąk czytelników. Polityczni administratorzy regionalnej kultury zrobią wszystko, aby najwybitniejszych górnośląskich dzieł współcześni Górnoślązacy nigdy nie poznali, aby raz na zawsze popadły one w zapomnienie. Abyśmy dalej żyli w przekonaniu, że cała istniejąca śląskość to tylko sztuka ludowo-jarmarczna, rzekomy folklor i krupniokowa tandeta.”

August Scholtis (1901-1969), urodzony w Bolaticach, w Kraiku Hulczyńskim na Górnym Śląsku. Jako samouk wykształcił się na murarza, a następnie został zarządcą dóbr Karla Lichnowskiego w Krzyżanowicach. Od 1929 przeniósł się do Berlina gdzie został pisarzem i dziennikarzem. W 1932 wydał powieść Ostwind (Wiatr od wschodu). Następnie powstają Baba und ihre Kinder (Baba i jej dzieci) oraz Jas, der Flieger (Jaś, lotnik). W 1959 powstaje autobiograficzy Herr aus Bolatitz (Pan z Bolatic), za którego otrzymuje nagrodę Andreas Gryphiusa. Ostatnią książką opublikowaną za życia była Reise nach Polen. Ein Bericht (Podróż do Polski. Sprawozdanie).

Rozwiązanie kół terenowych SONŚ

W dniu 5 listopada 2015 roku likwidatorzy SONŚ rozwiązali 10 kół terenowych. Istnieją koła SONŚ w Mysłowicach i Wrocławiu.

Stowarzyszenie Osób Narodowości Śląskiej w likwidacji nadal posiada wpis do Krajowego Rejestru Sądowego. Likwidatorzy wraz z katowicką kancelarią adwokacką przygotowują wniosek do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strassburgu, który zostanie wysłany z początkiem 2016 roku.

25 października – wybierz mądrze!

12032029_1039954092704870_3992442402175678291_nJednym z celów Stowarzyszenia Osób Narodowości Śląskiej jest budowa aktywnej postawy obywatelskiej. Jednym z przejawów działań obywatelskich jest aktywny udział w wyborach. Dlatego apelujemy o udział w wyborach i pokazanie mocnego śląskiego głosu. Tym bardziej, że tym razem nie możemy narzekać, że „nie mamy żadnego wyboru”.

Nie będziemy wskazywać żadnej konkretnej listy czy osoby, bo wierzymy że śledząc działania osób zaangażowanych w kwestie śląskie, sami dokonacie mądrego wyboru.

Oświadczenie SONŚ po kolejnej decyzji SN

sonsLogo  16 października 2015r. Sąd Najwyższy RP odrzucił skargę kasacyjną naszego Stowarzyszenia, zatem obowiązuje nas decyzja sądu w Opolu o rozwiązaniu i likwidacji naszej organizacji. Tym samym wyczerpaliśmy w całości drogę prawną, zagwarantowaną przez ustrój Rzeczpospolitej Polskiej i nie mamy więcej możliwości dopominania się o należne nam prawa obywatelskie wewnątrz kraju. Ze wszystkich sił, przy użyciu wszelkich dostępnych, legalnych narzędzi prawnych staraliśmy się uzyskać możliwość działalności na rzecz śląskiej społeczności i naszej śląskiej ojczyzny w zgodzie z zasadami praworządności, jakie obowiązują każdego obywatela ale też powinny każdemu obywatelowi przysługiwać – lecz nam ich odmówiono. W tej sytuacji pozostaje nam jedynie możliwość dopominania się o równe traktowanie śląskiej mniejszości w społeczeństwie Rzeczpospolitej Polskiej w instytucjach europejskich i złożenie pozwu do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strassburgu. Nie chcieliśmy, by do tego doszło, ale kolejne decyzje sądów RP a przede wszystkim dwie decyzje Sądu Najwyższego, zmuszają nas do obrania tej drogi – tym bardziej, że jesteśmy absolutnie pewni swych racji, zaś w statucie naszej organizacji uwzględniliśmy od samego początku wszystko to, co Trybunał zalecił, gdy kilka lat temu rozpatrywał skargę Związku Ludności Narodowości Śląskiej.

Jednocześnie informujemy, że SONŚ nadal posiada wpis do KRS, natomiast miejsce dotychczasowego Zarządu zajęli wyznaczeni przez sąd likwidatorzy, którzy będą bardzo skrupulatnie wykonywać swoje zadania.

Pejter Długosz i Wojciech Glensk – likwidatorzy SONŚ, Jerzy Ciurlok – rzecznik SONŚ

Czy śląski nadal na liście języków zakazanych?

Godomy po ślonskuW ostatnich latach wiele pozytywnego dzieje się wokół ślōnskij gŏdki. Staje się ona równorzędnym językiem w marketingu (np. reklama Volkswagena) czy nowych technologiach (np. aplikacje Samsunga). Wkracza także do urzędów, czego najlepszym dowodem jest akcja Fundacji Silesia „Gŏdōmy po ślōnsku”. Jednak obserwacje poczynione przez grupę kilkunastu znajomych w woj. opolskim pokazują także inne oblicze nastawienia do śląskiego. Wciąż jest wiele miejsc, gdzie śląski jest językiem ZAKAZANYM. Obserwacje te zaczęły się od rozmów ze znajomymi pracującymi na stacjach benzynowych czy w bankach. Osoby, które znamy na co dzień, odpowiadały nam podczas spotkania ich w sytuacjach służbowych po polsku, mimo iż mówiliśmy do nich po śląsku, co nie zdarzało się w sytuacjach prywatnych. Zaczęliśmy drążyć temat i okazuje się, że właściciele/kierownicy oddziałów banków/stacji benzynowych często oficjalnie zakazują swoim pracownikom odpowiadać klientom po śląsku. Nawet jeśli tymi właścicielami są sami Ślązacy. Do klientów należy odpowiadać „czystą polszczyzną”. Pytaliśmy, czy zakaz ten dotyczy także sytuacji, gdy klient odezwie się do nich po angielsku czy niemiecku. Okazuje się, że wtedy należy odpowiedzieć (o ile zna się te języki) odpowiednio po angielsku lub niemiecku. Gdy dopytywaliśmy,, dlaczego w takim razie zakazem tym objęto śląski, to odpowiedź jest najczęściej jedna: „żeby nie drażnić polskich klientów”…

A jakie są Wasze obserwacje?

dr hab. Tomasz Kamusella: Śląsk – między Polską a Białorusią

Śląsk – między Polską a Białorusią

Tomasz Kamusella

University of St Andrews

 

Sąd Najwyższy postanowieniem z 14 lutego 2007 roku (III SK 20/06, skład sędziowski: Kazimierz Jaśkowski, Zbigniew Myszka, Andrzej Wróbel), zadecydował, że nie można zarejestrować w Polsce Związku Ludności Narodowości Śląskiej. „Nie można bowiem deklarować przynależności do narodu [śląskiego], który nie istnieje”. Pięć lat później, dnia 5 grudnia 2013 roku, na podstawie tego samego orzeczenia, Sąd Najwyższy (III SK 10/13, skład sędziowski: Kazimierz Jaśkowski, Maciej Pacuda, Krzysztof Staryk) przyczynił się do wszczęcia proceduru odbierania rejestracji Stowarzyszeniu Osób Narodowości Śląskiej. Ponadto, aby nie było wątpliwości, sąd dodał, że „wyniki spisu powszechnego przeprowadzonego w 2011 r. nie mogą implikować poglądu o istnieniu narodu śląskiego”.

W okresie międzywojennym, kiedy tzw. „Kresy Wschodnie” stanowiły deczko ponad połowę powierzchni ówczesnej Polski, dominowała opinia, że Białorusini i Ukraińcy (polskie urzędy odmawiały im tego miana, uparcie nazwając ich „Rusinami,” a ich ukraiński język – „językiem ruskim”; zaś Białorusinów wolano zwać „tutejszymi”) to „masa etnograficzna”, taka „zacofana tłuszcza bez żadnej świadomości narodowej”. W traktacie ryskim z 1921 roku, kończącym wojnę polsko-bolszewicką, zwolennicy Romana Dmowskiego podzielili ową „masę” po połowie między Polskę a bolszewicką Rosję. Plan był taki, że po upływie jednego pokolenia „nowoczesny” przecież naród polski i rosyjski wchłoną (czytaj: spolonizują i zrusyfikują) „swoje połówki” tejże „etnograficznej masy”. Międzywojenny działacz narodowo-katolicki, Wojciech Wasiutyński, taki miał oto pogląd na Białorusinów: „Białorusini narodem nie są. […] Uznawanie Białorusinów za naród lub dopomaganie im do tego, by się jako naród wyodrębnili, jest doktrynerstwem […] poświęceniem dla doktryny przyszłości Narodu Polskiego” (w: J. Tomaszewski. 1985. Ojczyzna nie tylko Polaków, s 92).

Widać tu niezwykłą ciągłość endeckich idei, wartości i przekonań, między polską elitą polityczną międzywojnia a okresu postkomunistycznego. W skrócie – tylko Warszawa ma prawo decydować o istnieniu lub nie języków i mniejszości (narodowych czy etnicznych) na terenie Polski. I to niezależnie od wyników spisów czy opinii samych obywateli. Tą doktrynę realpolitik zwięźle streścił Józef Stalin, który zwykł mawiać „Nieważne jak kto głosuje, lecz kto liczy głosy” (w: Jan Łopuszański. 2005. Nadzieja Europy, s 55).

W najbliższą niedzielę (11 października 2015 roku) odbędą się wybory prezydenckie w Białorusi, w których bez cienia wątpliwości, po raz piąty z rzędu, wygra Aleksander Łukaszenka. Zgodnie ze sprawdzoną metodologią stalinowsko-putinowskiej demokracji sterowanej. Proponuję, aby w gratulacjach od Polski, Sąd Najwyższy podzielił się z Mińskiem doświadczeniami w „po demokratycznemu” sprawnym zarządzaniu kraju. Łukaszenka od dłuższego czasu ma pewne problemy z trzystutysięczną mniejszością polską w Białorusi. Szczęśliwie między białoruskimi spisami z lat 1999 i 2009, liczebność tej mniejszości spadła o jedną czwartą z 395,000 do 294,000 osób.

Lecz przekonywanie ludzi metodami administracyjnymi, żeby deklarowali „prawidłową” narodowość, wiąże się wprost proporcjonalnie ze wzrostem liczby więźniów politycznych, co (poza Chinami) nie świadczy dobrze o danym państwie i jego administracji. Aby uniknąć takiej plamy na honorze, wystarczy podzielić się z Białorusią polskimi doświadczeniami w zakresie „unieistniania” narodu Ślązaków i języka śląskiego. Przecież, na co dzień, większość białoruskich Polaków lepiej się posługuje rosyjskim niż językiem białoruskim. A ich język domowy to nic innego niż tylko lokalne gwary słowiańskie (w Polsce błędnie określane mianem „kresowych”, pomimo, że żadnych Kresów już nie ma od lat bez mała 70), czyli gwary języka białoruskiego.

Co tam więc spisy i ich wyniki, polski Sąd Najwyższy podpowiada, że te w żaden sposób nie mogą ograniczać suwerennego państwa prawa. Stąd wniosek, że wyniki białoruskiego spisu powszechnego przeprowadzonego w 2009 roku nie mogą implikować poglądu o istnieniu polskiej mniejszości narodowej na terenie Białorusi. I dlatego nie można deklarować przynależności do mniejszości, która nie istnieje. „Rzekoma mniejszość polska” to ni mniej, ni więcej tylko grodnieńska grupa regionalno-konfesyjna narodu białoruskiego. Otóż ci białoruscy Grodnieńszczacy w życiu publicznym posługują się językiem rosyjskim, a w domu i po wioskach północno-zachodnim dialektem języka białoruskiego. A obydwa, rosyjski i białoruski, to języki państwowe Białorusi.

Brzmi absurdalnie? Ale przecież w Białorusi Łukaszenki ponoć wszystko możliwe. A i od Polski w tym względzie wciąż można się jeszcze wiele nauczyć.

9 października 2015 roku